Polska dysponuje jedną z gęstszych sieci pieszych szlaków turystycznych w Europie Środkowej. Według danych Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego z 2024 roku łączna długość oznakowanych tras pieszych przekracza 76 tysięcy kilometrów. Znaczna ich część prowadzi przez tereny leśne – zarówno w górach, jak i na nizinach.
System znakowania PTTK
Głównym zarządcą znakowania szlaków w Polsce jest PTTK, które stosuje ujednolicony system kolorów. Każdy szlak pieszy oznaczony jest prostokątną tabliczką z białym obrzeżem i kolorowym paskiem w jednym z pięciu odcieni:
- Czerwony – szlaki główne, najdłuższe, często o charakterze głównych osi komunikacyjnych
- Niebieski – szlaki łącznikowe i grzbietowe
- Zielony – szlaki leśne i nizinne
- Żółty – szlaki spacerowe i lokalne
- Czarny – dojścia do schronisk, tras specjalnych
Na terenie lasów zarządzanych przez Lasy Państwowe funkcjonuje równolegle system szlaków leśnych edukacyjnych i przyrodniczych, oznaczanych przez poszczególne nadleśnictwa. Trasy te mają często charakter tematyczny – prowadzą przez fragmenty starodrzewu, przy pomnikach przyrody lub wzdłuż cieków wodnych.
Największe kompleksy leśne ze szlakami pieszymi
Puszcza Białowieska
Na terenie Białowieskiego Parku Narodowego i otaczającej go puszczy wytyczono ponad 200 km ścieżek i szlaków. Część tras w ścisłym rezerwacie jest dostępna wyłącznie z licencjonowanym przewodnikiem. Szlak żółty z Hajnówki do Białowieży prowadzi przez fragment pierwotnego lasu nizinnego z drzewami w wieku ponad 300 lat.
Bory Tucholskie
Największy zwartym kompleks borów sosnowych w Polsce, obejmujący blisko 3 700 km², przecinają liczne szlaki piesze i rowerowe. Na terenie Tucholskiego Parku Krajobrazowego wytyczono kilkanaście tras o łącznej długości przekraczającej 500 km. Charakterystyczną cechą borów tucholskich jest czysty, żywiczny powietrze oraz rzadkie gatunki owadożernych roślin rosnących przy jeziorach lobeliowych.
Puszcza Knyszyńska
Rozległy kompleks leśny na wschód od Białegostoku, wchodzący w skład Parku Krajobrazowego Puszczy Knyszyńskiej. Sieć szlaków pieszych prowadzi przez tereny z bogatym rdestem – ruczajami, torfowiskami i fragmentami starych borów. Szlak czerwony z Supraśla przez Krynki ma charakter historyczny – mija dawne osady bartnicze i fragmenty dawnych dróg handlowych.
Lasy Janowskie
Obszar Natura 2000 w województwie lubelskim, słynący z wilgotnych borów z udziałem bagna zwyczajnego. Przez Lasy Janowskie przebiega szlak niebieski łączący Janów Lubelski z Biłgorajem, a w centralnej części rezerwatu Lasy Janowskie wyznaczono ścieżkę przyrodniczą prowadzącą przez torfowiska.
Szlaki nizinne – często pomijane
Turystyka piesza w Polsce kojarzy się przede wszystkim z górami, tymczasem nizinne szlaki leśne oferują zupełnie inne walory. Równoległy rytm lasu sosnowego, brak zróżnicowania wysokościowego i cisza, przerywana jedynie głosami ptaków, to cechy, których trudno szukać w zatłoczonych obszarach górskich.
Długodystansowe szlaki nizinne, takie jak Szlak Nadwiślański czy fragmenty Szlaku Orlich Gniazd prowadzącego przez Jurę Krakowsko-Częstochowską, pokonują znaczne odległości w terenie leśnym bez konieczności zdobywania szczytów.
Infrastruktura szlakowa w lasach
Lasy Państwowe systematycznie rozbudowują infrastrukturę edukacyjną wzdłuż szlaków leśnych. W 2023 roku na terenie nadleśnictw uruchomiono ponad 140 nowych wiat turystycznych, ławostołów i tablic informacyjnych. Część z nich wyposażona jest w kody QR prowadzące do opisów gatunków drzew i zwierząt spotkanych na danym obszarze.
Schroniska leśne – bezpłatne wiaty z miejscami na ognisko – są rozmieszczone głównie w nadleśnictwach Mazowsza, Podlasia i Lubelszczyzny. Aktualne listy schronisk dostępne są w systemie Banku Danych o Lasach.
Na co zwrócić uwagę przy planowaniu trasy
Kilka praktycznych kwestii, które warto sprawdzić przed wyruszeniem:
- Aktualne zamknięcia szlaków (okresy lęgowe ptaków, wycinka) – dostępne na stronie właściwego nadleśnictwa
- Strefy ochrony całorocznej i sezonowej dla gatunków chronionych
- Dostępność źródeł wody pitnej wzdłuż trasy – w borach sosnowych bywa skromna
- Warianty w przypadku złej pogody – wiele szlaków leśnych jest dobrze odwodnionych, ale po intensywnych opadach bywa trudno przejezdnych
